प्लॅटिनम इन्व्हेस्टिंग का अयशस्वी होते? खरे कारण समजून घ्या

मागील १४ वर्षांच्या माझ्या गुंतवणुकीच्या प्रवासात आणि ICICI Prudential मधील ५ वर्षांच्या प्रत्यक्ष इंडस्ट्री अनुभवातून मला एक गोष्ट स्पष्टपणे जाणवली — भारतीय गुंतवणूकदारांचे सोन्यावर अफाट प्रेम आहे. आपण सोन्याला केवळ दागिना म्हणून नाही, तर सुरक्षित गुंतवणूक (Safe Haven Asset) म्हणून पाहतो.

पण जेव्हा विषय येतो “प्लॅटिनम इन्व्हेस्टिंग” चा, तेव्हा बहुतांश गुंतवणूकदार गोंधळतात, माहिती अपुरी असते, आणि त्यामुळे मोठी संधी हातातून निसटते.

आकडे काय सांगतात माहितेय?
२०२५ मध्ये प्लॅटिनमने १२०% पेक्षा जास्त परतावा देत सोन्यालाही मागे टाकले, आणि जानेवारी २०२६ मध्ये $२,८७८ (USD) चा ऐतिहासिक उच्चांक गाठला. त्यामुळे स्वाभाविकच प्रश्न पडतो —
“आता प्लॅटिनममध्ये गुंतवणूक करावी का? की उशीर झाला आहे?”

पण इथेच बहुतांश लोक चूक करतात.

कारण प्लॅटिनम इन्व्हेस्टिंग हे फक्त ‘भाव वाढला म्हणून खरेदी करा’ इतकं सोपं नाही. यात मागणी-पुरवठा, इंडस्ट्रियल वापर, जागतिक अर्थव्यवस्था आणि सायकल्स यांचा मोठा प्रभाव असतो.

आजच्या या लेखात, मी तुम्हाला प्लॅटिनम इन्व्हेस्टिंगचे १० सर्वात महत्त्वाचे पैलू सोप्या भाषेत समजावून सांगणार आहे — जे तुम्हाला ना एजंट सांगतील, ना ज्वेलर्स.

माझा उद्देश तुम्हाला टिप्स देणे नाही, तर PaisaForever च्या मिशनप्रमाणे तुम्हाला आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि सुजाण गुंतवणूकदार बनवणे हा आहे.

भारतीय बाजारात ‘ETF’ ची कमतरता 

जर तुम्हाला आज सोने घ्यायचे असेल, तर तुम्ही सहज तुमच्या डीमॅट खात्यातून ‘Gold BeES’ घेऊ शकता. पण प्लॅटिनमचे काय?

दुर्दैवाने, NSE किंवा BSE वर सध्या कोणताही ‘Platinum ETF’ उपलब्ध नाही. हे भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात मोठे आव्हान आहे. तुम्ही झिरोधा (Zerodha) किंवा ग्रो (Groww) सारख्या ॲप्सवरून थेट प्लॅटिनम खरेदी करू शकत नाही. त्यामुळे, सोन्यासारखी लिक्विडिटी (सहज रोख करण्याची क्षमता) इथे मिळत नाही.

२०२५ ची महा-रॅली आणि वास्तव 

मी नेहमी सांगतो, “Data never lies.” २०२५ हे वर्ष प्लॅटिनमसाठी ‘ब्रेकआउट’ वर्ष ठरले.

• वाढ: १२०% पेक्षा जास्त.
• उच्चांक: जानेवारी २०२६ मध्ये सुमारे $२,८७८ प्रति औंस.

महत्त्वाचा प्रश्न: ही वाढ टिकेल का? प्लॅटिनमची ही रॅली केवळ सट्टेबाजीमुळे आलेली नाही, तर याला दक्षिण आफ्रिकेतील खाणकाम समस्या आणि वाढती मागणी कारणीभूत आहे. मात्र, इतक्या मोठ्या वाढीनंतर बाजारात थोडी ‘करेक्शन’ (Correction) येणे नैसर्गिक आहे. त्यामुळे, ‘FOMO’ (Fear Of Missing Out) मध्ये येऊन सर्व पैसे एकाच वेळी गुंतवू नका.

सावधान: नावावर जाऊ नका! 

हा मुद्दा खूप गंभीर आहे, म्हणून नीट वाचा.

भारतीय शेअर बाजारात ‘Platinum Industries Ltd’ नावाची कंपनी लिस्टेड आहे. अनेक नवीन गुंतवणूकदार मला विचारतात, “सर, प्लॅटिनममध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी मी हा शेअर घेऊ का?”

उत्तर आहे: अजिबात नाही!

Platinum Industries Ltd ही कंपनी केमिकल्स (PVC Stabilizers) बनवते, ती प्लॅटिनम धातूची खाणकाम (Mining) करणारी कंपनी नाही. या कंपनीच्या शेअरची किंमत केमिकल्सच्या मागणीवर अवलंबून आहे, जागतिक प्लॅटिनमच्या दरांवर नाही. यालाच आम्ही आर्थिक भाषेत ‘Name Game Trap’ म्हणतो. गुंतवणूक करण्यापूर्वी कंपनीचा व्यवसाय काय आहे, हे पाहणे गरजेचे आहे.

परदेशी Platinum ETF आणि ४०% टॅक्सचा धोका 

जर भारतात ETF नाही, तर काय करावे? अनेक स्मार्ट गुंतवणूकदार IndMoney किंवा Paasa सारख्या ॲप्सचा वापर करून अमेरिकन बाजारात (US Market) गुंतवणूक करतात.

पण इथे एक मोठी रिस्क आहे: US Estate Tax. जर तुम्ही अमेरिकेतील लिस्टेड ETF मध्ये गुंतवणूक केली आणि दुर्दैवाने गुंतवणूकदाराचा मृत्यू झाला, तर $६०,००० च्या वरील गुंतवणुकीवर ४०% टॅक्स कापला जाऊ शकतो.

माझा सल्ला: जर तुम्हाला परदेशातून प्लॅटिनम घ्यायचे असेल, तर ‘US-domiciled’ फंड्स ऐवजी UK-based funds (उदा. iShares Physical Platinum) निवडा. हे लंडन स्टॉक एक्सचेंजवर लिस्टेड असतात आणि इथे Estate Tax चा धोका नसतो.

फिजिकल प्लॅटिनम: खरेदी सोपी, विक्री कठीण 

तुम्ही दुकानातून प्लॅटिनमची नाणी किंवा बार (Pt 999.5 purity) नक्कीच खरेदी करू शकता. पण खरी समस्या ‘विकताना’ येते.

• सोने: तुम्ही कुठल्याही सराफाकडे जाऊन रोख (Cash) घेऊ शकता.
• प्लॅटिनम: बहुतांश ज्वेलर्स तुम्हाला रोख पैसे देत नाहीत. ते तुम्हाला ‘एक्सचेंज’ ऑफर देतात—म्हणजेच प्लॅटिनम देऊन तुम्हाला त्याबदल्यात दुसरे दागिने घ्यावे लागतात.

माझ्या अनुभवानुसार, भारतात फिजिकल प्लॅटिनमची ‘रिसेल व्हॅल्यू’ सोन्याइतकी पारदर्शक नाही.

‘ग्रीन हायड्रोजन’ – भविष्यातील इंधन 

पूर्वी प्लॅटिनमचा वापर मुख्यत्वे डिझेल गाड्यांच्या ‘कॅटॅलिटिक कन्व्हर्टर’ मध्ये होत असे. पण आता जग बदलत आहे.

आज प्लॅटिनम ‘ग्रीन हायड्रोजन’ क्रांतीचा मुख्य घटक बनला आहे. हायड्रोजन इलेक्ट्रोलायझर्स आणि फ्युएल सेल्समध्ये प्लॅटिनमचा वापर अनिवार्य आहे. २०२६ ते २०३० पर्यंत या क्षेत्रात प्लॅटिनमची मागणी प्रचंड वाढणार आहे. त्यामुळेच, याला आता केवळ ‘दागिन्यांचा धातू’ न समजता ‘ग्रीन एनर्जी मेटल’ म्हणून पाहिले जात आहे.

भारतीय स्टॉक मार्केटमधील संधी: ‘अर्बन मायनिंग’ 

जर भारतात प्लॅटिनमच्या खाणी नाहीत आणि ETF ही नाहीत, तर शेअर बाजारातून फायदा कसा घ्यायचा?

उत्तर आहे: रिसायकलिंग कंपन्या (Recycling Companies). इलेक्ट्रॉनिक वेस्ट (E-waste) मधून प्लॅटिनम, पॅलेडियम आणि सोने वेगळे करणाऱ्या कंपन्यांवर लक्ष ठेवा. उदाहरणार्थ:

• Gravita India
• Eco Recycling (Ecoreco)

या कंपन्या ‘अर्बन मायनिंग’ (Urban Mining) करतात. प्लॅटिनमचे दर वाढले की यांच्या मार्जिनमध्ये सुधारणा होते. (टीप: ही शिफारस नाही, केवळ अभ्यासासाठी दिलेली उदाहरणे आहेत).

आयात निर्बंध – नोव्हेंबर २०२५ चे अपडेट 

नोव्हेंबर २०२५ मध्ये भारत सरकारने प्लॅटिनमच्या दागिन्यांच्या आयातीवर कडक निर्बंध लादले आहेत. काही व्यापारी सोन्यावर टॅक्स वाचवण्यासाठी प्लॅटिनम आणि सोन्याच्या मिश्रधातूची आयात करत होते. हे थांबवण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला. याचा परिणाम असा झाला की, बाजारात आता शुद्ध प्लॅटिनमचा पुरवठा मर्यादित झाला आहे, ज्यामुळे दरांना आधार मिळत आहे.

२०२६ मार्केट आउटलूक: तुटवडा कायम 

World Platinum Investment Council (WPIC) च्या आकडेवारीनुसार, २०२६ मध्येही प्लॅटिनमच्या पुरवठ्यापेक्षा मागणी जास्त असणार आहे.

• अंदाजित तूट (Deficit): ~३,४८,००० औंस.

खाणकाम कमी होत आहे आणि हायड्रोजन क्षेत्रातील मागणी वाढत आहे. जोपर्यंत ही तूट भरून निघत नाही, तोपर्यंत प्लॅटिनमचे दर चढे राहण्याची शक्यता जास्त आहे.

टॅक्सचे नियम २०२६ 

गुंतवणूक करताना कराचा (Tax) विचार करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

• फिजिकल प्लॅटिनम: खरेदीवर ३% GST.
• ग्लोबल ETF: नवीन नियमांनुसार, जर तुम्ही परदेशी ETF २४ महिन्यांपेक्षा जास्त काळ होल्ड केले, तर तुम्हाला १२.५% LTCG (Long Term Capital Gains Tax) द्यावा लागेल. २४ महिन्यांपेक्षा कमी कालावधीसाठी तुमच्या स्लॅब रेटनुसार टॅक्स लागेल.

प्लॅटिनम: गैरसमज आणि वास्तव 

प्लॅटिनम इन्व्हेस्टिंग – निष्कर्ष

मित्रांनो, प्लॅटिनम ही नक्कीच एक आकर्षक गुंतवणूक आहे, विशेषतः भविष्यातील ‘ग्रीन हायड्रोजन’ इकॉनॉमी लक्षात घेता. पण, एका सुजाण गुंतवणूकदाराने खालील गोष्टी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत:

• घाईगडबड नको: प्लॅटिनमचे दर सध्या शिखरावर आहेत, त्यामुळे टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक करा.
• माध्यम निवडा: जर तुम्हाला फिजिकल प्लॅटिनम घ्यायचे असेल, तर बायबॅक पॉलिसी आधी तपासा. जर ग्लोबल ETF घेत असाल, तर UK-based फंड्सना प्राधान्य द्या.
• पोर्टफोलिओ वाटप: तुमच्या एकूण पोर्टफोलिओच्या ५% ते १०% पेक्षा जास्त हिस्सा अशा कमोडिटीजमध्ये ठेवू नका.

लक्षात ठेवा, गुंतवणूक तीच चांगली, जी तुम्हाला रात्री शांत झोपू देते.

तुम्ही कधी प्लॅटिनममध्ये गुंतवणूक केली आहे का? किंवा करण्याचा विचार करत आहात? तुमचे अनुभव किंवा प्रश्न खाली कमेंट्समध्ये नक्की सांगा. आपण तिथे चर्चा करूया!

Also Read: सोन्यात गुंतवणूक: ‘कसं करायचं’ व ‘काय टाळायचं’

डिस्क्लेमर: हा लेख केवळ शैक्षणिक व माहितीपर उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. प्लॅटिनम इन्व्हेस्टिंग 2026 संदर्भातील मते, आकडे आणि विश्लेषण हे बाजारातील उपलब्ध माहितीनुसार असून त्याला गुंतवणुकीचा सल्ला समजू नये. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी आपल्या आर्थिक परिस्थितीनुसार प्रमाणित आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्यावा. बाजारातील चढ-उतारामुळे नफा किंवा तोटा होऊ शकतो, ज्याची पूर्ण जबाबदारी गुंतवणूकदाराची राहील.